Gratis Tips & Adviezen

Eenzaamheid, wat doe je eraan?

Als je je eenzaam voelt, dan zou je het misschien fijn vinden als er eens iemand bij je op bezoek komt, je opbelt, je mee uit vraagt, iets organiseert. In mijn vorige blog, vertelde ik wat langdurige eenzaamheid met je doet. Goed om te weten wat er met je lijf en brein gebeurt, natuurlijk. Als je dat gelezen hebt, weet je ook dat eenzaamheid een taaie tegenstander is. Nu wil je waarschijnlijk wel eens weten wie of wat er dan aan je eenzaamheid kan doen.

Huidige interventies om eenzaamheid aan te pakken
Landelijk is er brede aandacht voor eenzaamheid. Al meer dan tien jaar lang zijn er allerlei acties en activiteiten om eenzaamheid aan te pakken. Ik noem er hieronder slechts een heel klein aantal:

  • Vriendschappelijk huisbezoek
  • Maatjes projecten
  • Speciale uitjes en vakanties
  • Maaltijdprojecten
  • Georganiseerde ontmoetingsdagen

Wat valt eraan op? Als er niemand op huisbezoek komt, als er geen maatje voor je is, als er geen uitje, maaltijd of ontmoeting wordt georganiseerd, verandert/verbetert er voor jou persoonlijk niets. Op de momenten dat het wel gebeurt, is het maar voor even, want ’s avonds of de volgende dag zit je weer alleen en voel je je nog net zo eenzaam, zo niet eenzamer. Het is een leuke afleiding, dat wel. Super dat al deze activiteiten er zijn natuurlijk, dat wel, het lost je eenzaamheid echter niet op. Bovendien maakt het je afhankelijk van anderen die iets voor jou organiseren.
Ook richt alle aandacht zich daarbij in het bijzonder op de groep 75 jaar en ouder. Naar de rest van de bevolking wordt (nog) niet of nauwelijks omgekeken. Eenzaamheid komt echter voor onder alle bevolkingsgroepen en leeftijden!

Wat helpt er dan beter?
Bij een signaal van honger en dorst, weet iedereen wat zich te doen staat. Eten en drinken. Ook bij eenzaamheid geeft je lijf je een signaal. Je voelt je rot, alleen, leeg of hoe je het dan ook zelf omschrijft. Maar wat doe je aan eenzaamheid? Langdurige eenzaamheid is een complex probleem. Dat vraagt wel een hele andere aanpak dan ‘meer onder de mensen komen’ of ‘lid te worden van een club’. Het is goed om eerst meer over eenzaamheid zelf te weten te komen. Bijvoorbeeld wat eenzaamheid is en wat langdurige eenzaamheid nu precies met je doet. Klopt het, is het eenzaamheid waar je last van hebt? Alleen jij zelf kan het voelen, weten en (h)erkennen.
Daarna is het aan jou er iets aan te willen veranderen, waardoor je leven weer minder eenzaam en leuker wordt. Verder moet je daar wel de fysieke en mentale mogelijkheden voor hebben. En er is vaak veel meer mogelijk dan je denkt, ook als je beperkingen hebt! Ten slotte moet je de bereidheid hebben om er zélf mee aan de slag te gaan. Als het je niet lukt eruit te komen, hoef je dat niet alleen te doen. Goede professionele hulp is gebaseerd op kennis van zaken en helpt bij het aanpakken van eenzaamheid. Deze vorm van hulp is gebaseerd op het leren zélf je eenzaamheid aan te pakken, waar nodig met steun en altijd gericht op zoveel mogelijk zelfstandigheid.

Wat betekent dat nu concreet?
Om maar in de deur in huis te vallen: Het lukt alleen als jij zélf het mogelijk maakt om het te laten gebeuren. Jij bent zélf de oplossing, de hoofdrolspeler! Eenzaamheid kan iemand anders nooit voor jou oplossen. Een ander kan je troosten, je afleiding bieden, maar om het op te lossen moet je echt zélf aan de bak! Dat is misschien lastig, maar niet onmogelijk! Om van wens naar daad te gaan is wel moed nodig. Met inzicht alleen ben je er niet. Veranderen is handelen, is zelf willen én dan ook nog doen. Vaak heb je meer veerkracht dan je denkt. Geloof in jezelf!

Je hebt dus twee keuzes: zélf aan de slag en eenzaamheid aanpakken, of afhankelijk zijn en blijven van de gunsten en aandacht van anderen.

Wat kies je?

Wat doet langdurige eenzaamheid met je?

Buiten het feit dat je ellendig voelt, blijkt uit onderzoek dat langdurige last van eenzaamheid bijzonder slecht is voor je gezondheid. Eenzaamheid verzwakt je afweersysteem, je bloeddruk is verhoogd, je bent vatbaarder voor ziektes en geneest minder snel. Chronische eenzaamheid gaat samen met verhoogde cortisolwaarden, je bent dus in een constante staat van stress. Het kan zo gewoon voor je zijn, dat je die stress niet zo ervaart. Je ervaart echter wel de gevolgen. Vaak uiten die zich in lichamelijke klachten. Als je daarmee worstelt, denk je misschien niet direct: “Help mij van mijn eenzaamheid af”. Je denkt misschien eerder aan burn-out of depressie. De onderliggende problemen van eenzaamheid blijven dan buiten beeld (bron: Jeannette Rijks)

Hoe komt het toch dat iemand die langdurig eenzaam is er zelf geen oplossing voor vindt?
Uit wetenschappelijk onderzoek is duidelijk geworden dat langdurige eenzaamheid een hersenverandering veroorzaakt. Je gaat voortdurend in de ‘alert-stand’ ten opzichte van mensen waar je contact mee hebt. Je wordt wantrouwend, achterdochtig, cynisch etc.
De mogelijkheid om in te schatten wat anderen van je denken en willen is aangetast. Je kunt niet goed meer beoordelen. Iedereen is een potentieel gevaar. Deze negatieve opvattingen van sociale signalen maken gebruik van het reptielenbrein (limbisch systeem).

Waarom heeft langdurige eenzaamheid zoveel invloed op je leven?
Eenzaamheid belemmert je in drie belangrijke opzichten:
• Sociaal functioneren (inschatten van je eigen gedrag en dat van anderen)
• Denken (cognitief en creatief denken)
• Gebrek aan beloning in het gezelschap van anderen

Sociaal functioneren
Je hebt geen plezier meer in het leven. Eenzaamheid geeft permanente stress, het ondermijnt het afweersysteem. Het cortisolniveau is constant hoger (aanmaak insuline). Dat hoort te wisselen in grote lijnen. Het duurt daardoor langer om te genezen van een griepje, hartinfarct etc. Het vreet energie. Je haakt sneller af in het maken van contacten. Je neiging om terug te trekken wordt veel groter en je gaat geen nieuwe contacten meer aan. Je wordt argwanend. Dat wordt een nieuw patroon.

Denken
Er ontstaat een gevoel van onbehagen als er geen balans is tussen kennis-, gevoels- en gedragselementen. Om zelf uit je eenzaamheid te kunnen komen, moet je nieuwe manieren vinden om je leven te leven. Als je constant probeert je probleem op dezelfde manier op te lossen zoals je dat altijd al deed en het dan niet lukt, geef je de moed al gauw op als het niet werkt. Je creativiteit laat je in de steek. Je vermogen om positief te denken, je gedrag aan te passen, op een andere manier waar te nemen, levert problemen op in je dagelijkse leven. Het heeft een negatieve invloed op het nemen van eigen initiatieven en op je inzicht in je eigen situatie. Je wordt afhankelijk van wat anderen voor je bedenken en/of doen.

Gebrek aan beloning in het gezelschap van anderen
Langdurige eenzaamheid hangt samen met verminderde oxytocine afgifte. Oxytocine is een (knuffel)hormoon.
Dit hormoon geeft ontspanning en een gevoel van geluk. Het lijkt een belangrijke rol te spelen bij het verbinden van sociale contacten met gevoelens van plezier. Het speelt een centrale rol bij moederbinding, vriendschappen en romantische interacties, evenals bij seksualiteit (bron: Wikipedia).

Iedereen heeft aanraking en knuffels nodig. Aanraking levert je echter geen plezier (meer) op als je je langdurig eenzaam voelt. De behoefte aan aanraking, aandacht en acceptatie is immens, maar je vindt het -zeker van een wildvreemde- griezelig en bedreigend.

Wie of wat kan er wat aan je eenzaamheid doen?
Er is een verschil tussen problemen en beperkingen. Een beperking is niet op te lossen. Feiten zijn niet te veranderen. Deze moet je opnemen in je leven, er mee leren leven. Wat gebeurd is, is gebeurd. Een probleem en/of de beleving van de feiten is wel op te lossen. Het uitgangspunt is nu. Je speelt zelf de hoofdrol in de oplossing van je eenzaamheid. Daarover in mijn volgende blog meer.

Eenzaamheid, wat is het?

Er is zoveel te doen over eenzaamheid, maar wat is het nu feitelijk? Eenzaamheid is een signaal van je lijf om in actie te komen, iets te doen om van dat rotgevoel af te komen. Niet meer en niet minder. Net als bij honger en dorst, kom je iets te kort, er moet iets gebeuren, anders voel je je niet prettig! Als je honger of dorst hebt, zorg je er meestal zelf voor dat je iets te eten of te drinken haalt, maakt, pakt, koopt of vraagt. Eenzaamheid is ook een gevoel dat je iets tekort komt, je mist patronen van verbinding met andere mensen. Het is niet zo maar een wens, het is een noodzakelijke behoefte, iets essentieels, net als eten en drinken. Ook dít signaal geeft aan dat je zelf iets moet doen. Er voor moet zorgen dat het tekort wordt opgeheven, in actie komen dus.

Hoe en waarom gaat het mis?

Sommige mensen hopen op (h)erkenning van hun eenzaamheid, want zij voelen zich zo alleen, zo verloren. Zij zijn zó eenzaam dat het ze depressief, angstig en ziek maakt, willen graag veranderen, maar weten niet hoe. Ze willen dolgraag hun vrijheid en geluk terug.
Een ander kan niet aan het puntje van je neus zien dat je je eenzaam voelt, dat je iets tekort komt. Niet iedereen die jong is en (veel) vrienden en mensen om zich heen heeft, is gelukkig en blij. Niet iedereen die alleen woont is eenzaam. Als je dus zélf niet laat weten dat je je eenzaam voelt en hulp nodig hebt, gebeurt er niets. Laat je het wel weten maar wil je geen hulp aanvaarden, gebeurt er ook niets. Als je zegt dat het goed met je gaat, je ‘groot’ houdt, terwijl je je zwaar waardeloos voelt, verandert er niets. Draai er dus niet om heen, spreek het uit. Stop met acteren en overleven, laat dat masker vallen. Weg met dat taboe! Je mag er zijn!

Waarom lukt het me niet mijn eenzaamheid te doorbreken?

Lukt dat niet, dan komt dat omdat langdurige eenzaamheid rare dingen doet met je brein, je verandert als persoon. Het verandert je persoonlijkheid op een onaangename manier. Je wordt minder goed in staat gezichten te interpreteren. Neutrale gezichten beschouw je sneller als bedreigend. Je wordt angstig, achterdochtig en je trekt je terug. Je IQ gaat zelfs achteruit. Een achteruitgang van 10 IQ punten is meer regel dan uitzondering. Je hormoonhuishouding raakt in de war, met gevolg dat je het niet fijn vindt om met mensen om te gaan. Al met al is chronische eenzaamheid een aanslag op je hersenen en op je persoonlijkheid (bron: J Rijks, Faktor5).

Is het de schuld van iemand anders dat ik me eenzaam voel?

Het is heel belangrijk te beseffen dat eenzaamheid niet de schuld is van een ander of de buitenwereld. De omgeving van een mens is zonder twijfel van invloed, maar daar kun je meestal niets aan veranderen. Je eigen situatie kun je vaak wel veranderen. En wat je in ieder geval altijd kunt veranderen, is hoe je zelf met een situatie omgaat. Verwacht gerust wonderen, maar ga er alsjeblieft niet op zitten wachten (bron: J Rijks, Faktor5).

Wat de oorzaak van je rotgevoel ook is, de oplossing begint áltijd bij jou. Er is heel wat aan te doen. Zie het maar als een uitdaging!

Hoe ontstaat eenzaamheid?

Eenzaamheid ontstaat altijd als gevolg van veranderde patronen in je leven. Gewenste en ongewenste veranderingen, klein of groot. Zoals bijvoorbeeld gaan samenwonen, verhuizen, andere school, nieuwe baan, het krijgen van een kind, broertje of zusje, pesten, een ernstige ziekte, overlijden van een partner of een echtscheiding. Opeens wordt alles anders…….

Wat hebben patronen met een goed gevoel te maken?

Als er een patroon verandert in je leven, kan je je even heel eenzaam voelen. Dat is heel normaal, want patronen vormen veiligheid, vertrouwdheid en voorspelbaarheid. Alle gewenste en ongewenste veranderingen, hebben ook invloed op de mensen om je heen en dus op de relatie tot die mensen. Ook deze veranderen door die gebeurtenissen. Als er een patroon verandert, moet je je dus aanpassen in je relaties. Zorg er voor dat je weer nieuwe patronen vormt, dat je leven weer veilig, vertrouwd en voorspelbaar wordt. Het goede gevoel komt dan meestal ook weer terug.

Waarom hebben een scheiding en een wegomlegging met elkaar te maken?

In beide gevallen worden je vaste patronen verstoord. Je vertrouwde omgeving raakt verstoord, je moet zoeken naar nieuwe wegen. Als de patronen in je lijf of je leven verstoord raken moet er herstel plaats vinden. Je hersens en/of lijf doen dat meestal zelf wel. Als de patronen in je leven verstoord raken, ontstaat dus vaak een tijdelijke eenzaamheid. Dat is dus heel normaal, we kennen het ook allemaal. Meestal los je dat zelf wel weer op, vind je de weg wel weer.

Ook eenzaamheid kan een patroon worden

Soms lukt het je niet om een andere weg in te slaan, dan kan langdurige/chronische eenzaamheid ontstaan. Als eenzaamheid (te) lang duurt (zes à negen maanden), verandert er iets in je hersenstructuur, dat heeft te maken met de permanente stress waarin je dan verkeert. Dan helpt een pilletje of wat afleiding niet. Wacht dus niet af, onderneem zelf stappen. Lukt het je niet alleen? Zoek dan de juiste hulp. Een Specialist eenzaamheid kan je zo nodig helpen weer nieuwe patronen te vormen.