Waarom eenzaamheid ook binnen iedere organisatie op de loer ligt

De wereld verandert, organisaties moeten zich in steeds sneller tempo aanpassen. Het management van een organisatie is in beginsel resultaat- en doelgericht, vastbesloten, besluitvaardig en duidelijk. Te vaak echter lopen managers voor de troepen uit en verliezen ze onbedoeld de verbinding met hun team, waar niet iedereen snel genoeg kan schakelen of meekomen.

Mensen zijn sociale wezens, de meesten van ons houden van voorspelbaarheid en veiligheid, een vertrouwde omgeving. We hechten aan vaste patronen, in het werk, onze sociale omgeving en het dagelijks leven. We zijn ons daar vaak niet van bewust, totdat die patronen worden doorbroken. Het hele leven draait om relaties die binnen patronen worden onderhouden, dus ook in de werksfeer.

Als er dus in de werkomgeving iets verandert, dan heeft dat vaak gevolgen op individueel niveau. Het kan enige tijd een angstig, onzeker, leeg of onbestemd gevoel geven, eenzaamheid ligt op de loer. Op de werkvloer worden die gevoelens nauwelijks onderkend en evenmin besproken, wat ook geldt voor eventuele ontwikkelingen in het privéleven van medewerkers. Het individuele welzijn lijkt vaak van minder belang, met alle negatieve gevolgen van dien.

Wat verandering binnen een organisatie doet met medewerkers

Als er iets negatiefs gebeurt, is het vanzelfsprekend dat men zich een tijdje minder gelukkig, onzeker, in de war, leeg, onbestemd of zelfs eenzaam voelt. Bij een positieve gebeurtenis, bijvoorbeeld een verworven nieuwe positie binnen de organisatie, is dat moeilijker voor te stellen. Maar uiteindelijk doen alle grote en kleinere gebeurtenissen -eigen keus of niet- ook van bínnen iets met iemand. Een vertrouwd patroon wordt verstoord en zal nooit meer hetzelfde zijn!

Met ieder nieuw begin, eindigt er ook iets veiligs en vertrouwds, iets bekends wordt afgesloten en de nieuwe situatie moet wennen. Dit veranderingsproces heeft écht even tijd nodig. Voor de één is dat een paar weken, voor de ander een paar maanden of nog langer. Die vervelende of onzekere gevoelens bij veranderingen horen bij het leven, op zich dus geen reden tot ongerustheid.  Dat is anders als in een veranderde situatie nieuwe, vertrouwd aanvoelende patronen uitblijven en langdurige(r) eenzaamheid zich aandient.

Hoe privéomstandigheden doorwerken in de werkomgeving 

Chronisch eenzame mensen voelen zich verdrietig, zijn niet gelukkig en trekken zich steeds meer terug, dus ook op het werk. Ze verliezen de grip op hun leven, hebben minder plezier in gezelschap, verliezen aan besluitvaardigheid. Hun weerstand vermindert, ze worden sneller ziek en herstellen langzamer. Men voelt zich eenzaam, maar omschrijft het vaak anders, (h)erkent het niet als zodanig. Er is een gevoel van leegte en onbestemdheid, burn-out en depressie liggen op de loer.

Onderzoek toont aan dat 43% van de volwassen bevolking (19 jaar en ouder) zegt zich te vaak eenzaam te voelen. En gemiddeld zo’n 10% voelt zich zelfs ernstig of zeer ernstig eenzaam[1] Chronisch, elke dag. Met alle gevolgen van dien.

Oud én jong, dus ook de medewerkers binnen iedere organisatie!

Mensen geven het beste van zichzelf als ze gemotiveerd worden of zelfs bevlogen mogen zijn. Om dit in een organisatie te bereiken moeten medewerkers niet alleen de ruimte en het vertrouwen krijgen zich te ontwikkelen, maar moeten ze zich vooral ook gehoord, begrepen en –belangrijker nog- verbonden voelen. Hun welzijn en daarmee de kwaliteit en continuïteit van functioneren, is daarvan in hoge mate afhankelijk.

Ook werkrelaties hebben oprechte aandacht nodig

Organisaties en teams bestaan uit mensen met hun menselijke behoeften, met hun voor- of tegenspoed en met eigen leerpunten. Jammer genoeg bestaat er geen technisch snufje waarmee echte verbinding in de veranderde organisatie, team of persoonlijke werkomgeving “met een druk op de knop” tot stand wordt gebracht. En het is belangrijk te onderkennen dat het psychologische aanpassingsvermogen van de mens nu eenmaal achterloopt op de snelheid waarmee technologische of organisatorische ontwikkelingen zich voltrekken.

Elke relatie heeft oprechte aandacht nodig. De relatie met een partner, kinderen, familie en vrienden loopt dus stuk als er geen tijd voor wordt vrijgemaakt of -waar nodig- voor wordt gevochten. Dit is niet anders in een werkrelatie. Oprecht, bewust en consequent aan vertrouwen werken, geeft in korte tijd een veel effectiever resultaat, zonder dat het extra energie kost. Let dus in een organisatie of team op signalen en gedragsverandering en ga de dialoog aan! Zoek samen naar oplossingen en zorg dat je er bent voor elkaar, toon oprechte belangstelling, vraag door en voorkom dat medewerkers verloren raken in de organisatie en in eenzaamheid vervallen.  

Naschrift

Soms blijven nare gevoelens bij iemand voortduren en lukt het iemand niet zelf aan eenzaamheid te ontkomen. Dan is het fijn dat er goede professionele hulp is, die met de zogenoemde oplossingsgerichte methodiek iemand kan helpen er beter mee om te gaan. Deze methodiek is zeer effectief in zowel werk- als privésituaties. Hier vindt u meer informatie/gecertificeerde hulpverleners.



[1] Cijfers van Volksgezondheidenzorg.info

Het verschil tussen alleen zijn, eenzaamheid en langdurige eenzaamheid

In een tijd waarin we online steeds meer sociale contacten hebben, lijken we ons steeds eenzamer te voelen. Rond de feestdagen is er in de media weer volop (extra) aandacht voor eenzaamheid.

Rond de feestdagen is er net als andere jaren in de media weer volop (extra) aandacht voor de eenzame ouderen. Praatprogramma’s (bijvoorbeeld bij Pauw afgelopen 20 december en Buitenhof op 23 december), georganiseerde Kerstdiners, nieuwe beleidsvisies bij gemeenten, verkoop chocoladerepen en kerstkaartenacties. Dit is nog maar een handjevol voorbeelden. Allemaal voor eenzame ouderen. Prachtige initiatieven natuurlijk, maar wie maken er nou echt gebruik van de aangeboden activiteiten? Wat wordt er voor jongeren gedaan? En lossen al die activiteiten iemands eenzaamheid nu echt op?

Voor we die vragen kunnen beantwoorden, is het nodig eerst het verschil te weten tussen alleen zijn, eenzaamheid en langdurige eenzaamheid. Want het is al met al best ingewikkelde materie………..

ALLEEN ZIJN

Er zijn mensen die alleen zijn en/of wonen en zich niet eenzaam voelen. Jong, oud, rijk en arm. Zoals Paul Verhaeghe, psychoanalyticus aan de universiteit van Gent ook in het programma Buitenhof al vertelde, is alleen zijn geen synoniem aan eenzaamheid. In de eerste zin van deze alinea is al te lezen dat er sprake is van een belangrijk verschil. Alleen zijn en/of wonen is namelijk een situatie. Eenzaamheid daarentegen is een gevoel, een individueel gevoel. Want wat de één voelt en ervaart in een bepaalde situatie is heel anders dan een ander het ervaart.

Alleen zijn en/of wonen, kan ook betekenen dat je geen of een heel klein netwerk hebt. Dan spreek je ook wel van een sociaal isolement. Je kunt ook alleen zijn en/of wonen en toch heel veel contacten hebben. Gewoon iemand die werkt, lid is van een vereniging, familie heeft, iemand die er vrijwillig of niet voor kiest om alleen te wonen. Er kunnen allerlei redenen en omstandigheden zijn waarom iemand alleen is. Dat betekent niet dat al die mensen die alleen zijn en/of wonen zich ook eenzaam voelen. Natuurlijk zijn er ook mensen die alleen zijn die zich wel af en toe eenzaam voelen. Dat is logisch, want dat hoort bij het leven. Eenzaamheid is ook niet leeftijdsgebonden! Dat lees je hieronder.

EENZAAMHEID

Zoals gezegd is er in de media volop (extra) aandacht (geweest) voor eenzame ouderen. Een programmamaker van de radio vroeg onlangs aan mij of het niet allemaal te erg wordt aangedikt dat mensen zich rond de Kerstdagen eenzamer voelen dan de rest van het jaar. Omdat het rotgevoel dat je hebt rond de feestdagen inderdaad veel meer beladen kan zijn voor iemand dan op andere momenten, was mijn antwoord daarop dus ja. Iedereen zit gezellig bij elkaar en als jij dan ‘heel alleen in je eentje kerstfeest zit te vieren’ voelt dat voor veel mensen niet fijn. Want wat is eenzaamheid nu eigenlijk, wanneer overkomt dat je en hoe erg is dat dan?

Eenzaamheid is het fysiek ervaren tekort in patronen van verbinding met andere mensen (definitie: Jeannette Rijks). Fysiek omdat je het in je lijf voelt, tekort in patronen van verbinding omdat een eenmalig bezoekje niets oplost. Het gaat om een regelmatig terugkerende verbinding met andere mensen met dezelfde waarden en die ook verbinding met jou willen. Een verbinding van betekenis dus.

Een gevoel van eenzaamheid overkomst ons allemaal, dat hoort bij ons leven. Ook Anja Machielse, hoogleraar Empowerment van kwetsbare ouderen aan de Universiteit voor Humanistiek vertelde dat bij Buitenhof. Als kind als je niet mag meespelen, als puber als je je onzeker voelt, als student als je op jezelf gaat wonen, als moeder als je kinderen uitvliegen, als je gaat scheiden, verhuizen, je partner overlijdt, je met pensioen gaat, vul het maar aan.

Meestal is dat gevoel van eenzaamheid dan tijdelijk, zeker niet leuk, maar over het algemeen wel overheen te komen. Je maakt een transitiefase door, de duur ervan is voor iedereen verschillend. Als je er alleen niet uit komt is fijn als er iemand is die je kan en wil helpen, er hoeven echter nog geen alarmbellen af te gaan. Wat dan wel belangrijk is dat je er over praat met familie, goede vrienden. Want ze kunnen vermoeden dat je je eenzaam voelt, maar het is pas zo als jij het (h)erkent als gevoel van eenzaamheid en het vertelt. Niemand kan namelijk aan het puntje van je neus zien dat je je eenzaam voelt.

“De mensen onderscheiden zich door wat ze laten zien en lijken op elkaar door wat ze verbergen”.
Paul Valéry

Wanneer wordt eenzaamheid dan wel een probleem? Als het langdurig/chronisch wordt.

LANGDURIGE EENZAAMHEID

Als je gevoelens van eenzaamheid langer duren dan ongeveer een jaar, wordt het wel een probleem. Dan wordt het chronisch en krijg je steeds meer mentale en fysieke klachten. Want langdurige eenzaamheid voel je in je brein en in je lijf, het doet iets gemeens met je. Zoals Marina Barink bij Pauw zei, eenzaamheid is een monster.

De belangrijkste veranderingen die langdurige eenzaamheid veroorzaakt zijn deze[1]:

  • Je kunt gezichten niet meer goed beoordelen en denkt dat mensen je slecht gezind zijn. Je wordt achterdochtig en bang en trekt je nog meer terug. Waarom zou je omgaan met mensen die niet leuk zijn?
  • Je hormoonhuishouding raakt in de war, waardoor je onder meer geen prettige gevoelens meer krijgt als je met andere mensen omgaat. Als het niet fijn voelt met mensen om te gaan, waarom zou je dat dan doen?
  • Je wordt dommer. Zo’n tien à twaalf IQ punten ga je erop achteruit als je je lang eenzaam voelt. Dat maakt het lastig te bedenken wat je zou kunnen doen om het op te lossen.

Als er sprake is van langdurige eenzaamheid lukt het helaas vaak niet meer er zonder professionele hulp uit te komen. Dr. Erik Scherder heeft al eens uitgelegd hoe de afgifte van cortisol verstoord kan raken als de hippocampus niet goed werkt. Teveel stress leidt tot een overwerkte Hippocampus. Dat zorgt ervoor dat je de controle over je emoties kwijt raakt en gestresst raakt. Bij eenzaamheid gebeurt hetzelfde. Eenzaamheid veroorzaakt ook stress. Langdurige eenzaamheid veroorzaakt dan ook hersenveranderingen. Eenzaamheid en pijn laten dezelfde reacties zien bij hersenonderzoeken. Echt niet iets om te negeren. Door die hersenveranderingen en je eenzame brein raak je gevangen in je eigen cirkeltje.

AANGEBODEN ACTIVITEITEN ALS OPLOSSING VOOR EENZAAMHEID

Zoals ik aan het begin van deze blog al zei, worden er veel activiteiten georganiseerd als oplossing voor eenzaamheid. Prachtige initiatieven, maar wie maken er nou echt gebruik van de aangeboden activiteiten en lossen al die activiteiten iemands eenzaamheid nu echt op?

Voor de mensen die alleen zijn of na een life-event tijdelijk last van eenzaamheid hebben, zijn de aangeboden activiteiten een prima initiatief. Verder voorkomt het mogelijk dat er nog meer mensen last van gevoelens van eenzaamheid krijgen. Het is een mooie afleiding, even weg uit de sleur. Het is echter meestal een eenmalige actie. Het gevoel van eenzaamheid verdwijnt dus voor korte duur. Het lost niets echt op. Verder maakt het mensen afhankelijk van wat er eenmalig aangeboden worden. De georganiseerde Kerstdiners zijn vaak al een week voor de Kerst en met de Kerst zelf en de rest van het jaar voelen de mensen die er aan deelnemen zich nog steeds eenzaam.

De mensen die zich langdurig eenzaam voelen, durven meestal helemaal niet eens naar de aangeboden activiteiten toe, deze sociale verbanden niet (meer) aan te gaan. Dat heeft te maken met de bovenstaande veranderingen die langdurige eenzaamheid veroorzaakt. Als ze toch een poging wagen, voelen ze zich over het algemeen doodongelukkig tussen al die vreemde mensen. En als ze het wel gezellig vonden, voelen ze zich na afloop vaak nog eenzamer.

WAT WEL HELPT BIJ LANGDURIGE EENZAAMHEID

  • Aanpak van eenzaamheid moet passen bij de behoefte van de persoon.
  • De aanpak moet passen bij de situatie van de persoon.
  • De aanpak moet gericht zijn op het vergroten van de zelfwaardering van de persoon.
  • De aanpak moet bestaan uit wederzijds gelijkwaardig en herhaald contact.

Het heeft nauwelijks zin iemand ‘van boven opgelegd’ te helpen. De kans dat hiermee een lage zelfwaardering alleen maar wordt bevestigd is groot. Echte hulp bij eenzaamheid veroorzaakt een verandering in het leven, een verandering van eenzaam naar niet-eenzaam. Dat kan alleen als er voldoende deskundigheid en voldoende tijd wordt geïnvesteerd om dat te bewerkstelligen. Dit zijn geen voldoende, maar wel noodzakelijke factoren. Voor een aanpak met noodzakelijke en voldoende factoren is het belangrijk goed opgeleide deskundige hulp te hebben[2].

ZELF DE DREMPEL OVER

Zowel Marina Barink als Lydia Waal, zijn zelf langdurig eenzaam geweest en spraken zelf al uit in de uitzending bij Pauw dat je je zèlf de spreekwoordelijke schop onder je kont moet geven. Zelf de drempel over, dus zelf in actie komen. Lydia heeft daarvoor een aantal jaren geleden de cursus Creatief leven gevolgd, samen met Koos, Henk, Tini en To.

Deze cursus is destijds door Omroep Max uitgezonden. In de 7e en laatste aflevering van de serie ‘Nooit meer alleen’, zoals de serie heette, vertellen Lydia, To, Tini, Koos en Henk zelf welke wereld van verschil er zit tussen hun leven van een jaar geleden en nu, na de cursus. Alles is anders geworden, omdat ze zélf veranderd zijn, hun vaste patronen hebben doorbroken. Ze zijn de uitdaging aangegaan en hebben daardoor zelf de vreugde weer in hun leven teruggebracht, met behulp van coach Jeannette. Kijk en luister terug naar hun geweldige en ontroerende verhalen als je het gemist hebt!

Dus, verbloem je eenzaamheid niet langer zoals Lydia zei en kom zelf in actie. Je bent daarna niet meer afhankelijk van eenmalige activiteiten die door anderen worden aangeboden!

De cursus Creatief leven wordt op meerdere plekken in het hele land aangeboden en alle coaches zijn opgeleid zijn door coach Jeannette zelf.

[1] https://faktor5.nl/

[2] https://www.eenzaamheid.info/

Aandacht, Acceptatie en Aanraking

Aandacht, Acceptatie en Aanraking zijn onze basisbehoeften. We hebben het allemaal nodig. Als we als mens, klein of groot, jong of oud, geen aandacht krijgen, voelen we ons alleen, niet gezien, gehoord,  in de steek gelaten, niet serieus genomen, afgewezen of vul het zelf verder maar in. Onvervulde behoeften zorgen voor negatieve gevoelens.

Als volwassene kunnen we aan een ander vaak wel uitleggen wat onze behoeften zijn. Als we dat niet doen, weten we verstandelijk dat een ander niet kan weten wat je wel en niet wil. Dat vinden we al moeilijk genoeg. Als we als volwassene onze behoeften en gevoelens al niet goed kunnen uiten, hoe moeilijk moet het dan wel niet zijn als je klein en jong(er) bent?!

AANDACHT IS EEN VAN ONZE BASISBEHOEFTEN

Het begint al als we baby zijn. Als een babyhonger heeft, ergens last van heeft of gewoon behoefte aan liefde heeft, trekt hij je aandacht. Praten lukt nog niet, dus is de vraag om aandacht meestal inde vorm van dreinen of huilen.

Ook voor een peuter is het belangrijk te kunnen vertellen wat hij of zij wil of niet wil. Een peuter is nog klein en kan misschien nog niet zo goed uitleggen wat de bedoeling of het probleem is. Logisch toch dat een peuter er niet goed tegen kan als je de hele tijd op je telefoon kijkt en hem geen aandacht geeft. Je peuter wil graag het middelpunt zijn.

Als kinderen wat groter zijn en naar school gaan, hebben ze nog steeds veel zorg, warmte en aandacht nodig. Ze willen hun verhalen kwijt. Soms is het moeilijk voor hen uit te leggen wat er aan de hand is en laten ze alleen maar een gedragsverandering zien. Misschien hebben ze ergens last van of zijn er problemen op school, worden ze gepest. Jonge kinderen hebben veel tijd en aandacht nodig.

En waarom vraagt een puber zoveel aandacht? Weet je nog hoe je zelf was? Misschien wel onzeker, had je puisten, voelde je je lelijk, was je lang en slungelig. Of had je het idee dat niemand je gevoelens, ideeën, wensen serieus nam, werd je daar boos of onzeker over. Kortom kreeg je te weinig serieuze aandacht. Je hebt als puber ook behoefte aan ouders die je steunen bij de plannen die je hebt, bij je dromen. Ouders die van je houden zoals je bent, je niet teleurstellen en niet te veel ‘zeuren’.

En dan opeens ben je achttien en ben je ‘volwassen’. Volgens Wikipedia is een volwassene een individu dat zichzelf in het leven kan redden. Dat wil niet zeggen dat je geen aandacht meer nodig hebt. Misschien juist wel meer dan ooit. Je gaat op eigen benen staan, de weide wereld in. Er verandert veel in je leven. Je gaat bijvoorbeeld als student op jezelf wonen, meestal in een grote stad, een nieuwe omgeving. Dat is natuurlijk fantastisch, maar ook wel even wennen. Je moet nieuwe contacten maken, dus actief aan de slag, anders zit je straks moederziel alleen op je kamer.

Als je je openstelt voor anderen, werkelijke, oprechte aandacht geeft, krijg je terug wat je geeft. Zo ontstaat er een werkelijk contact.

ACCEPTATIE DOOR ANDEREN IS BELANGRIJK VOOR ONS ALS MENS

Acceptatie is ook één van onze basisbehoeften. Iedereen wil er graag bij horen. Maar waarbij dan en waarom?

Wat onze individuele behoefte ook is, ons welbevinden is in gevaar als onze eigen behoefte aan verbondenheid met andere mensen niet is vervuld. Meestal voelen we ons goed in het gezelschap van onze directe familie, goede vrienden en voelen we ons daar ook veilig bij. Het levert ons een vervelend gevoel op als we alleen zijn, er niet bij horen of als we buitengesloten worden. Het gevoel sociaal buitengesloten te zijn, kan ons contact met mensen en ons gedrag belemmeren waar we het meeste waarde aan hechten. Het kan zelfs ons intellectueel functioneren verstoren. Ook zijn we geneigd om ongezonder te gaan leven als we ons niet geaccepteerd voelen.

We willen graag allemaal het gevoel hebben nodig te zijn, gewaardeerden geaccepteerd worden. Het allerbelangrijkste van alles is, dat je alleen een echte band kunt opbouwen met anderen als je jezelf waardeert en accepteert. Als je verbonden wil zijn met anderen in de wereld, heb je echter niet alleen nodig gewaardeerd en geaccepteerd te worden door die anderen. Het vraagt namelijk ook actie van jou zelf. Inspanning van jouw kant om die verbondenheid te realiseren.

Veel mensen cijferen zichzelf en hun verlangens maar weg om geaccepteerd te worden, erbij te horen. Zij gaan dan voorbij aan wat zij zelf belangrijk vinden. Het is belangrijk om jezelf en wat jij belangrijk vindt niet te vergeten. Accepteer en respecteer jezelf en jouw verlangens altijd, ook als je je aanpast aan anderen! Overweeg of de concessies die je doet, het wel waard zijn. En zorg er voor dat je je openstelt voor anderen, anderen aandacht geeft. Dát alles maakt dat jij ook aandacht krijgt, gewaardeerd en geaccepteerd wordt.

TWEE ARMEN OM JE HEEN = AANRAKING

Soms zijn woorden niet nodig en is een knuffel alles wat je nodig hebt. Twee armen om je heen van iemand die om je geeft, je lief heeft. Dat heeft te maken met onze derde basisbehoefte, aanraking.

Ieder mens hunkert naar aanraking, liefde. Strelen, geliefkoosd worden vindt bijna ieder mens fijn. Wel natuurlijk alleen als de aanraking door ons zelf gewenst is.

Lichamelijke uitdrukkingen van verbondenheid zoals omhelzingen en aaien over de rug zorgen ervoor dat de oxytocine niveaus op de plaats waar de aanraking plaatsvindt wordt verhoogd. Dat klinkt allemaal erg ingewikkeld, maar het betekent gewoon dat het knuffelhormoon geactiveerd wordt.

Het knuffelhormoon (oxytocine) staat al lang bekend als een hormoon dat de liefde, sociale verbondenheid en het welbevinden bevordert. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat het hormoon ook emotionele pijn kan veroorzaken (bron: gezondheidsnet). Oxytocine is ook betrokken bij het vijandig reageren naar buitenstaanders.

Als we bijvoorbeeld langdurige eenzaamheid ervaren is de afgifte van oxytocine ontregeld. Langdurige eenzaamheid doet iets gemeens met je. Vaak vind je er niks meer aan om aangeraakt te worden. Of je vindt het zelfs vervelend. Het vermoeden bestaat dat juist die verstoorde oxytocine huishouding ervoor zorgt dat aangeraakt worden en omgaan met anderen je geen plezier oplevert.

Omgaan met anderen levert je dus niet het normale genot of geluk op. Dus waarom zou je het doen? Het kost al moeite genoeg met anderen om te gaan. Het gevolg: je trekt je nog meer terug en de eenzaamheid wordt nog sterker. De vicieuze cirkel (bron: eenzaamheid.info).

We willen allemaal graag dat er iemand is voor ons, ons troost biedt op zijn tijd. Dat iemand ons ondersteunt in moeilijke tijden. Het geeft ons een goed gevoel. Toch is goed om te beseffen dat een ander ons leven niet kan leven, onze wensen, verlangens niet kan raden. Gemis aan liefde en genegenheid, het niet kunnen delen van gevoelens, problemen binnen een relatie en een gemis aan saamhorigheid en wederkerigheid kunnen gevoelens van eenzaamheid, verdriet en machteloosheid veroorzaken. Kom je daarin dus te kort, kom dan in actie, zèlf! En dat betekent alleen maar dat je iets anders moet doen dan je normaal doet. Stap er op af!

Eenzaamheid is toch alleen iets voor ouderen en losers? 5 argumenten waarom dit onzin is.

Hoewel onderzoeken aantonen dat eenzaamheid wel degelijk leeft bij jongeren en zeker in de studentenwereld, is het nog steeds een gevoelig thema. In de huidige samenleving is dit een onderwerp waarover weinig openlijk wordt gepraat. Wanneer eenzaamheid bijvoorbeeld in de media verschijnt, gaat het vooral over oudere mensen. Als dat het beeld is dat de samenleving heeft over eenzaamheid, is het logisch dat weinig jongeren erover durven te praten.

Het beeld in onze maatschappij is nog steeds dat eenzaamheid iets is waar alleen oudere mensen last van hebben. Zelfs onze minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en viceminister-president, Hugo de Jonge richt zich met hulp alleen op de ouderen. Als je jong(er) bent en je voelt je eenzaam, dan ben je een loser, een zielepoot. Dus houd je als jongere je mond maar.

Dat eenzaamheid alleen voor ouderen en losers is, is echt onzin. Lees maar:

1 – Eenzaamheid hoort bij het leven

Inderdaad, eenzaamheid overkomt ons namelijk allemaal, jong en oud. Iedereen voelt zich af en toe eenzaam. Hoe komt dat dan?

Als mens leven we -normaal gesproken- allemaal in een netwerk van relaties. In dat netwerk zijn we met anderen verbonden. We hebben vrienden, familie, werkrelaties, kennissen, sportclubs, maar ook buren, winkeliers, vrijwilligersclubjes en ga zo maar door. In dat netwerk zijn we met anderen verbonden volgens vaste patronen. Als er iets verandert in je leven, wordt ook dat vaste patroon verbroken.

Als je bijvoorbeeld gaat studeren, ga je meestal verhuizen, op jezelf wonen. Omdat je er naar uit kijkt eindelijk je eigen leven te gaan leiden, sta je er misschien niet zo bij stil dat er dóór die verhuizing veel verandert in je sociale leven. Je ‘oude’ netwerk, de vertrouwde, voorspelbare en veilige omgeving maakt plaats voor het onbekende. Dat is natuurlijk prachtig, maar het betekent wel dat je je even heel eenzaam kunt voelen. Dat is op zich helemaal niet erg en meestal tijdelijk. Een transitie in je leven veroorzaakt dat nu eenmaal. Dat ligt niet aan jou, het is heel normaal!

2 – Wat is eenzaamheid dan eigenlijk precies?

Soms noem je dat wat je voelt anders, bijvoorbeeld leeg, onbestemd, verscheurd, kapot van binnen, waardeloos, buitengesloten of nog anders. Het is in ieder geval een diep ellendig gevoel, dat gevoel dat je er niet bij hoort, dat er niemand voor je is, dat je moederziel alleen op de wereld bent. Je hebt behoefte aan aandacht, een arm om je heen, je wilt geaccepteerd worden.

Als je dat niet hebt, voel je dat in je lijf. Dat klopt, want eenzaamheid is het fysiek ervaren tekort aan patronen van verbinding met andere mensen (Jeannette Rijks). Het is een seintje van je lichaam. Dat seintje zegt: Er klopt iets niet in je verbinding met andere mensen. Je komt iets tekort in je relaties.

Net zoals honger je erop wijst dat je voedsel tekort komt en dorst je erop wijst dat je vocht tekort hebt, wijst eenzaamheid je erop dat je verbondenheid tekort komt. Heb je stevige honger, dan helpt een rijstcracker niet. Ben je uitgedroogd, dan word je niet blij van een borrelglaasje water.
Kortom, eenzaamheid is heel menselijk en een signaal van je lichaam dat je in actie moet komen om je behoefte te vervullen, je behoefte om verbonden te zijn met anderen. Niet meer en niet minder. Mooi hè? Niets om je voor te schamen.

3 – Waarom je er over moet praten

Zoals je hierboven las, is eenzaamheid iets wat ons allemaal overkomt. Niet alleen iets voor ouderen en losers. Niets om je voor te schamen dus. Geen mens wil zich zo beroerd voelen en er alleen mee blijven worstelen, of je nu jong bent of oud. Zonder mensen om je heen waar je je diepste gevoelens mee kunt delen, is het leven vaak ondraaglijk.

We praten weinig over eenzaamheid. Niet met elkaar, niet met onze ouders, familie, of vrienden. Misschien is eenzaamheid wel een groter taboe dan seks. Je houdt het liever voor je. Schaamte, taboe en het ontbreken van een sociaal netwerk maken het lastig om over gevoelens van eenzaamheid te praten. Toch is erover praten de enige manier om een ander te laten weten waarom je je zo rot voelt, je je zo gedraagt als je je gedraagt. Niemand kan aan het puntje van je neus zien wat er aan de hand is.

Juist actie ondernemen en erover praten kan je redding zijn. Eenzaamheid lost niemand anders spontaan voor jou op. Alleen door zelf het initiatief te nemen, kan je eruit komen en je leven weer leuker maken. Praat erover!

4 – Hoe beïnvloedt eenzaamheid je leven?

Gelukkig duren die gevoelens van eenzaamheid voor de meesten slechts tijdelijk. Maar ook tijdelijk kan voor je gevoel veel te lang duren. Hoe lang tijdelijk duurt, is voor iedereen verschillend. Voor de één is dat een paar weken, voor de ander een paar maanden. Als deze gevoelens korter duren dan een maand of twee, accepteer het dan of doe iets wat je vroeger ook deed als afleiding. Besef dat je voor een transitie, een (grote) verandering in je leven echt wel even tijd nodig hebt. Tijd om nieuwe vrienden te maken, te wennen aan je nieuwe omgeving en je nieuwe leven.

Als je gevoelens van eenzaamheid na een half jaar niet over gaan, je echt last krijgt van je ellendige gevoelens, ligt chronische eenzaamheid op de loer. Dat heeft stevige gevolgen voor je brein. Je hersenen veranderen dan zowel in functie als in structuur en je hormoonbalans wordt verstoord.

Gevolg is onder meer dat je het dat niet fijn meer vindt om aangeraakt te worden. Je wordt bang, achterdochtig, cynisch, ervaart anderen als een bedreiging en raakt gestrest. En stress maakt dat je minder goed kunt denken, je toekomst kunt plannen, kunt focussen en beslissingen nemen. Dat maakt onzeker.

Dit alles belemmert je dus in het omgaan met andere mensen.

En alsof het niet al erg genoeg is, eenzaamheid kan ook de onderliggende problematiek zijn van bijvoorbeeld obesitas, depressieve klachten, stress en burn-out. Dit zijn dus de gevolgen van langdurige eenzaamheid bij jong en oud……….

5 – De oplossing……………

Een ding is zeker, in de wereld van de problemen zul je oplossing niet vinden. Ook kan een ander dit probleem, jouw last van gevoelens van eenzaamheid, niet voor je oplossen. Je kunt anderen en je omgeving niet veranderen, wel de manier waarop je met anderen, je omgeving, je gevoelens en gebeurtenissen in je leven omgaat.

Er zijn meerdere manieren om verandering aan te brengen in je leven. De sleutel tot succes ben je altijd zelf. Je kunt een afwachtende houding aannemen tot een ander met een oplossing komt. De vraag is dan wel of het echt de oplossing is die jij wil. Als je het heft in eigen handen neemt, de oplossing uit jezelf komt en je je leven zo inricht zoals jij dat graag wil, verandert alles. Daar heb je de juiste ‘mindset’ voor nodig, oplossingsgericht. Dat is de belangrijkste factor.

Jij bent de belangrijkste sleutel naar je geluk. Wie weet beter dan jij waar je behoefte aan hebt, wat je een goed gevoel geeft? Volg je eigen pad!

Gebruik jij ook wel eens dooddoeners?

Dooddoeners, niet de volgelingen van de duistere tovenaar Voldemort uit de boeken van Harry Potter, maar die van jezelf. Een dooddoener (of machtspreuk) is een nietszeggend argument dat een gesprek van het onderwerp afbrengt, waardoor een verdere gedachtewisseling wordt afgesneden, het dood doet slaan (bron: Wikipedia). Meestal einde gesprek…………..

LEVENSGEBEURTENISSEN

Meestal kabbelt ons dagelijks leven zo’n beetje voort. Toch komt niemand zonder littekens door het leven. We krijgen allemaal ons portie problemen met bijbehorende emoties te verwerken. De één meer dan de ander, dat wel. Al die levensgebeurtenissen zijn feiten en feiten kun je niet veranderen, nooit meer terugdraaien. Het is normaal dat er door een negatieve gebeurtenis emoties bij je loskomen (angst, verbazing, woede, verdriet, schaamte, walging). Dat moet ook, het helpt je als het goed is dingen te verwerken, inzichten te krijgen en nieuwe keuzes te maken. De tijd die je nodig hebt om te verwerken, is per persoon verschillend. Je maakt een rouwproces door, neemt immers afscheid van hoe het eerst was. Je leven verandert structureel door die gebeurtenis, wordt nooit meer hetzelfde, je vaste patronen zijn verstoord, je bent in transitie.

TRANSITIEPERIODE

Je gaat in een transitie een aantal fases door. Je eerste reactie is ‘verdoving’ of opwinding, daarna ongeloof, vergoelijken of ontkennen, onzekerheid, verlies van vertrouwen, verwarring, neerslachtigheid. Deze periode van veranderingen of te wel transitieperiode, duurt gemiddeld een maand of zes à negen. Dat heeft dus tijd nodig. Soms ben je gefrustreerd en geneigd iemand anders de schuld te geven van wat je overkomt. Dat levert je echter niets op. Je moet zelf weer iets zoeken en vinden dat hetgeen je achtergelaten hebt ‘vervangt’. Stap voor stap naar een nieuw begin, een nieuw patroon vormen. Accepteren dat je het gebeurde niet kunt veranderen, een manier vinden om met de situatie te leren omgaan, de mogelijkheden verkennen en uitproberen. Alleen jij weet wanneer de tijd daarvoor rijp is. Op een dag gaat de zon weer schijnen. Dat gebeurt als je je weer langzaam, stap voor stap, gaat richten iets positiefs. Meestal merk je dan gelijk al dat je gevoel verandert.

DOODDOENERS

Soms lukt het iemand niet (meer) om de levensvreugde en spontaniteit terug te krijgen. Vaak wordt de schuld dan gegeven aan anderen, situaties, ‘foute’ relaties etc. Als iemand aangeeft dat het allemaal in jezelf zit en je het allemaal zelf in de hand hebt, komen de dooddoeners komen vaak om de hoek kijken: Zo ben ik nu eenmaal”, “Dat lukt mij toch nooit”, “Dat heeft toch geen zin”, “Dat werkt toch niet bij mij”, “Daar kan ik echt niets aan doen“, Daar kan ik nu eenmaal niets aan veranderen”, “Iedereen krijgt kansen maar ik niet”, “Daar ben ik te oud voor”.

Herken je dit soort uitspraken? Lees bovenaan deze blog nog eens wat een dooddoener is en laat goed tot je doordringen wat dat met jouw gevoel (en mogelijk dat van iemand anders) doet.

LICHTPUNTJES

Hoe zou het zijn als iemand je dan vraagt: “Hoe zou het voor je zijn als je anders zou zijn?”, “Stel dat je het zou proberen om het wel te doen, hoe zou dat voor jou voelen?”, “Wat geeft jouw leven wel zin?”, “Wat heeft je tot nu toe geholpen om je er door heen te slaan?”, “Als je probleem was opgelost, wat zou er dan anders zijn in je leven? En wat zou jij dan anders doen?”, “Wat deed je in het verleden anders?” “Stel dat je wel kansen zou krijgen, hoe ziet jouw leven er dan uit?”, “Als de situatie blijft zoals het nu is, waar wil je dan toch nog van genieten?”

Voelt dat niet veel fijner? Er is veel om dankbaar voor te zijn. Wat geeft jou (weer) plezier? Waar heb je zelf invloed op? Als je je weer richt op de lichtpuntjes van je leven, op de dingen waarover je tevreden bent, wat er goed is in je leven, vergroot je de kans op een gelukkig gevoel.

Lukt het je niet alleen?

Roep dan gerust hulp in. Zoals de minister van loneliness in Engeland onlangs zei: “Het grootste probleem is niet te praten over iets waar je last van hebt.” Doorbreek het taboe!

CREATIEF LEVEN

Creativiteit komt bij uitstek voor in het dagelijks leven. Iedereen legt elke dag meer of minder creativiteit aan de dag. Zonder deze creativiteit zouden we in ons persoonlijk leven en in de maatschappij nooit een stap voorwaarts zetten of triviale problemen kunnen oplossen. De samenleving ontwikkelt zich voortdurend en creativiteit is daarbij een bron van verandering (bron: Wikipedia).

Volgens de Van Dale is creativiteit: scheppend vermogen.

Als je creatief wilt leven, betekent dit dat je kansen en mogelijkheden ziet, die aangrijpt of dat je met nieuwe manieren mogelijkheden ontdekt om oude problemen op te lossen. Als je doet wat je altijd al deed, krijg je immers wat je altijd kreeg.

WAT HEB JE ALLEMAAL NODIG OM CREATIEF TE LEVEN?

Een paar van de vele tips die ik op internet vond, zijn:

  • Kom achter de computer vandaan, beweeg
  • Zing onder de douche
  • Omring jezelf met creatieve mensen
  • Maak lol
  • Stop met jezelf te willen verslaan
  • Luister naar of maak (nieuwe) muziek
  • Neem risico’s
  • Tel je zegeningen
WAAROM IS CREATIEF LEVEN VOOR SOMMIGE MENSEN ZO MOEILIJK?

Creativiteit heeft te maken met het doorbreken van vastgeroeste patronen. Sommige mensen hebben weinig lef en moed om vaste gewoonten of denkbeelden los te laten. Dat is eng, want vaste patronen zorgen voor onze ervaring van veiligheid en geborgenheid. Het doorbreken ervan veroorzaakt een verstoring van onze veiligheid, van onze verwachtingen, van ons vertrouwen. Dit geldt voor alle gebieden van ons leven. Het geldt zeker ook voor de ervaringen van verbonden zijn met anderen men sen. Verstoring in de verbondenheid met andere mensen levert een reactie op die we ervaren als eenzaamheid. Al het menselijk functioneren is te begrijpen in patronen. Patronen waarnemen, van gedrag, van denken, van leven (bron: Jeannette Rijks). Mensen die het moeilijk vinden om creatief te leven, hebben last van vooroordelen, angsten en vaak hoge verwachtingen van anderen.

Creatief zijn, iets nieuws creëren, betekent buiten de gebaande paden treden. Nieuwe dingen zien, vinden, doen of maken. Daar heb je vaak een beetje daadkracht voor nodig. Daadkracht ontbreekt vaak als je niet lekker in je vel/brein zit of als je je langdurig eenzaam voelt.

Wie (langer) last heeft van eenzaamheid, ondergaat een aantal hersenveranderingen. Deze gaan samen met de volgende kenmerken:

  • Verminderde inzetbaarheid van de eigen intellectuele en sociale vermogens
  • Verstoorde herkenning van en uitzending van sociale signalen
  • Verminderde beloning van omgaan met anderen

Deze kenmerken maken het lastig voor iemand om zonder hulp uit die eenzaamheid te raken (bron: Jeannette Rijks).

HOE KAN IEMAND LEREN (WEER) CREATIEF TE GAAN LEVEN?

Als eenzaamheid een te grote en verstorende rol in je leven speelt, kan je leren om (weer) een leven te realiseren waarin eenzaamheid een normale rol speelt. Het is namelijk normaal dat iemand zich af en toe eenzaam voelt. We maken allemaal wel eens iets mee in ons leven, waardoor je je je even heel eenzaam kan voelen. In dat geval is je rotgevoel een alarmsignaal van je lichaam, dat aangeeft dat je verbindingen met anderen te wensen overlaten.

Effectieve hulp bij eenzaamheid bestaat daarom uit meerdere onderdelen. Het belangrijkste kenmerk van een goede aanpak is dat iemand eerst een aantal basisvaardigheden moet leren en pas in een later stadium (opnieuw) zinvolle verbindingen aangaat. In elk geval gaat het er altijd om, dat iemand zelf een verandering realiseert in het leven. De patroontheorie van Jeannette Rijks, is daarbij helpend en leidend.

 

Eenzaamheid aanpakken, de eerstvolgende stap

Ben je klaar voor de eerstvolgende stap naar je nieuwe toekomst? In mijn vorige blog gaf ik de eerste vijf tips die duidelijk maken wat de voorwaarden zijn waaraan je moet voldoen om eenzaamheid zèlf te kunnen aanpakken. Kon je vier keer JA invullen? Tijd voor de eerstvolgende stap! Misschien wel goed om van te voren even aan te geven, dat met alleen het lezen van de tips en vervolgstappen nog niets oplost. Veranderen is handelen, is doen. Alleen door zèlf echt actie te ondernemen, is het mogelijk je eenzaamheid aan te pakken, er van af te komen. Waarom leg ik zo de nadruk op zèlf actie ondernemen? Hieronder leg ik het uit.

Eindredactie met prinses Laurentien van Oranje – maandag 9 juli 2018
Prinses Laurentien van Oranje staat bekend om haar brede belangstelling en is dagelijks actief om complexe maatschappelijke vraagstukken op de kaart te zetten. Eenzaamheid is zo’n complex vraagstuk. Prachtig dat de prinses aandacht vraagt voor dit thema en daarmee weer een stukje van het taboe om over je eenzaamheid te praten, heeft doorbroken.

“Eenzaamheid doet zo’n pijn”, zei één van de twee dames die zijn geïnterviewd. De ander zei: “Mijn eenzaamheid is dat ik heel veel mensen om me heen heb, maar me nog hartstikke eenzaam voel”.
Zij is leuke jonge vrouw, heeft een geweldige man, vier kinderen, veel vrienden en familie, zij voelt zich echter wel heel eenzaam. Zij verbaast zich er over dat haar eenzaamheid niet gezien wordt. “Je gaat toch niet schreeuwen om aandacht”. “Voor je omgeving wil je je altijd groot houden”. Diep van binnen wil zij wel die aandacht, zegt zij, zij is aan het vechten en vraagt mensen haar niet voorbij te lopen.

Uit de verhalen en de oproep van deze dames, blijkt dat hun verwachting om hun eenzaamheid op te lossen nog steeds bij anderen gelegd wordt.

Je moet echt zèlf de drempel over
Niet anderen moeten de drempel over en naar jou toekomen om je te helpen. Je moet echt zèlf de drempel overstappen en in actie komen. Ook professionele hulp vragen, is actie. Eenzaamheid is iets wat je van binnen voelt, een ander ziet dat niet aan het puntje van je neus. Je moet het zelf aangeven, dus die aandacht juist wèl vragen. Sommigen doen dat door bijvoorbeeld een hulplijn te bellen.
Mensen hebben behoefte aan een luisterend oor. Echt luisteren is voor deze bellers ongelooflijk belangrijk, wordt aangegeven. Natuurlijk is het fijn als je je verhaal kwijt kunt, er iemand naar je luistert.
Maar lost het je eenzaamheid ècht op? Het antwoord daarop is: “Nee”. Sterker nog, hoe vaker je je verhaal vertelt, hoe rotter je je gaat voelen en het levert je niets op. Dus geweldig dat je die drempel over bent gegaan om te vertellen dat je je eenzaam voelt, alleen diegene aan de andere kant van de lijn kan jouw probleem niet voor je oplossen. Je moet een andere drempel over.

Er is niet één simpele oplossing. Als je er alleen niet uit komt, moet je dus in gesprek met iemand die je kan helpen zelf je eenzaamheid aan te pakken. Deze professionele hulp is gericht op zoveel mogelijk zelfstandigheid. Zij helpen je er voor te zorgen dat je eerst weer lekker in je vel en brein zit. Daarna kun je, waarschijnlijk als vanouds, zelf je leven weer inrichten zoals jij het fijn vindt met contacten die bij je passen.

Eenzaamheid aanpakken is maatwerk
Ieders verhaal is anders. Wat voor de één helpt, helpt een ander niet. Daarom moet je dus zèlf de drempel over. De TV, eten, drinken, een dagje uit, al dan niet georganiseerd, is slechts tijdelijke afleiding. Als je je zo rot voelt, heb je helemaal geen zin in andere mensen. Het is belangrijk dat je eerst weer goed in je vel en brein komt te zitten, weten wie je precies bent en wat je belangrijk vindt in je leven. Dat is de allereerste vervolgstap dus. Je richten op de positieve kant van het leven. Wat vind je het allerbelangrijkste in je leven/werk/gezin/vriendschap/relatie? Wanneer heb je geen last van je probleem/gevoel? Wat zou je helpen om voor elkaar te krijgen wat je graag wilt? En wat nog meer? Wat nog meer….. Waarover ben je zo tevreden in je leven en wil je zeker behouden? Dit zijn maar een paar voorbeelden van vragen waarop iedereen een ander antwoord heeft. Dus alleen jij kan deze vragen beantwoorden in jouw situatie. Iemand anders, wel iemand met kennis van zaken, kan je helpen bij het realiseren van wat je wilt veranderen in je leven. Je kunt het ècht zelf, als je wilt ben ik (of een collega) er om je te begeleiden. Je kunt me ook altijd mailen als je iets wilt vragen.

Een ander kan dus veel voor je betekenen, als jij maar zelf die eerstvolgende stap naar je nieuwe toekomst zet.

“Ik kan de deur openen, het is aan jou om naar binnen te gaan”.

5 Tips om eenzaamheid zèlf aan te pakken

Als je niet lekker in je vel en/of brein zit en je (h)erkent dat wat je voelt om eenzaamheid gaat, wil je graag tips hebben en het oplossen. Langdurige eenzaamheid is een complex probleem. Om dat op te lossen, moet je er wel wat voor doen. Ik geef je in deze blog 5 tips waarmee je de eerste stap(pen) kunt maken om je eenzaamheid op te lossen. Als je deze tips leest, snap je waarom een ander jouw probleem niet kan oplossen en je zelf in actie moet komen om eenzaamheid te overwinnen.

1. Herken en erken je gevoel
Als je dagelijkse levenspatroon overhoop ligt door een verandering in je leven, klein, groot, leuk of niet leuk, is het heel normaal dat je je even héél eenzaam kunt voelen. We willen liever geen veranderingen in ons leven, we willen alles graag houden zoals het is. Veranderingen verstoren je veiligheid, voorspelbaarheid en vertrouwdheid immers. Duw je gevoelens niet weg, schaam je je er niet voor, accepteer het gewoon. Veranderingen hebben nu eenmaal heel veel invloed op de rest van je leven en de invulling ervan.

2. Overgangen (transities) hebben tijd nodig
Een mensenleven zit vol met veranderingen en overgangen. Deze zijn niet te vermijden. Het heeft dan ook geen zin je er tegen te verzetten. De duur van de transitieperiode is voor iedereen verschillend. Neem die tijd. Nieuwe situaties die ontstaan na een verandering geven je ook weer nieuwe mogelijkheden. Als je die toelaat, een meer nieuwsgierige houding aanneemt, meer oog krijgt voor de positieve kanten, verdwijnt na een paar maanden meestal je eenzame gevoel ongemerkt. Er ontstaan nieuwe (levens)patronen.

3. Negeer het signaal dat je lijf je geeft niet!
Als je eenzame gevoel langer duurt, ga je je steeds rotter voelen. Je lijf geeft op dat moment een signaal dat je in actie moet komen, net als bij honger en dorst. Als je niet eet en drinkt, gaat het mis met je. Als je je langdurig (> 9 maanden à een jaar) eenzaam voelt en je onderneemt zelf geen actie, ga je zowel fysiek als mentaal hard achteruit. Ook dan laat je gezondheid je in de steek. Alleen jíj voelt wat je gevoel écht met je doet. Niemand anders kan dat voelen of aan het puntje van je neus zien. Zie tip 4.

4. Je moet er iets aan willen doen en/of bereid zijn (professionele) hulp te accepteren
Als langdurige eenzaamheid je in zijn greep krijgt, heeft dat enorm veel gevolgen voor je welbevinden. Deze zijn ook van invloed op je wil:
a. Langdurige last van eenzaamheid zorgt ervoor dat je lastiger beslissingen neemt, minder greep op je toekomst hebt en minder productief bent. Eenzaamheid tast je zelfvertrouwen aan.
b. Eenzaamheid zorgt ervoor dat je sociale signalen minder goed begrijpt en ook minder goed sociale signalen afgeeft. Je sociaal functioneren staat onder druk.
c. Langdurige eenzaamheid veroorzaakt verandering van je brein. Hierdoor voel je je op den duur minder plezierig in het gezelschap van anderen. (Je steeds verder) Terugtrekken is het gevolg.
Eén van de voorwaarden waar je aan moet voldoen om jezelf weer uit die greep van eenzaamheid te kunnen krijgen, is dan ook dat je er zelf uit moet willen komen, eventueel met professionele hulp. Een ander kan wel zeggen dat je in actie moet komen, dat lukt echter alleen maar als je het zelf ook wil.

5. Je moet er iets aan kunnen doen
Als je je langdurig eenzaam voelt, kun je het gevoel hebben dat er toch niets aan te doen is, of dat je voor de oplossing ervan afhankelijk bent van anderen. Als je boven de 90 bent, is dat hoogstwaarschijnlijk waar. Verder zijn er nauwelijks contra-indicaties, behalve misschien dementie, een verstandelijke handicap en zwaar medicijngebruik tegen depressiviteit. Iedereen die leerbaar is, jong én oud, kan eenzaamheid de baas worden. Mét of zonder hulp. Als de eenzaamheid langdurig is geworden, lukt het vaak niet zonder hulp. De oplossing blijft echter: zèlf je eenzaamheid aanpakken, waar nodig met steun en altijd gericht op zoveel mogelijk zelfstandigheid. Maatwerk. Alleen dan werkt het.

Als je dus (h)erkent dat het eenzaamheid is waar je last van hebt (JA/NEE), je er zèlf iets aan wil doen (JA/NEE) en er zèlf iets aan kunt doen (JA/NEE), is er nog één stap aan toe te voegen voordat er werkelijk iets opgelost wordt/kan worden.

De laatste stap is er werkelijk iets aan doen, er zèlf inspanning voor leveren (JA/NEE). Word niet afhankelijk van leuke eenmalige uitjes, koffiebezoekjes etc. Hoe waardevol deze ook zijn, het lost je eenzaamheid niet op. Het is slechts afleiding. Na afloop voel je je zo mogelijk nog eenzamer.

Dit waren de eerste vijf tips die duidelijk maken wat de voorwaarden zijn waaraan je moet voldoen om een (patroon)verstoring in je leven zo te verwerken dat er weer een goed evenwicht kan ontstaan. Kan je vier keer JA invullen, dan pas ben je klaar voor de vervolgstappen. In mijn volgende blog lees je er meer over.

Eenzaamheid, wat doe je eraan?

Als je je eenzaam voelt, dan zou je het misschien fijn vinden als er eens iemand bij je op bezoek komt, je opbelt, je mee uit vraagt, iets organiseert. In mijn vorige blog, vertelde ik wat langdurige eenzaamheid met je doet. Goed om te weten wat er met je lijf en brein gebeurt, natuurlijk. Als je dat gelezen hebt, weet je ook dat eenzaamheid een taaie tegenstander is. Nu wil je waarschijnlijk wel eens weten wie of wat er dan aan je eenzaamheid kan doen.

Huidige interventies om eenzaamheid aan te pakken
Landelijk is er brede aandacht voor eenzaamheid. Al meer dan tien jaar lang zijn er allerlei acties en activiteiten om eenzaamheid aan te pakken. Ik noem er hieronder slechts een heel klein aantal:

  • Vriendschappelijk huisbezoek
  • Maatjes projecten
  • Speciale uitjes en vakanties
  • Maaltijdprojecten
  • Georganiseerde ontmoetingsdagen

Wat valt eraan op? Als er niemand op huisbezoek komt, als er geen maatje voor je is, als er geen uitje, maaltijd of ontmoeting wordt georganiseerd, verandert/verbetert er voor jou persoonlijk niets. Op de momenten dat het wel gebeurt, is het maar voor even, want ’s avonds of de volgende dag zit je weer alleen en voel je je nog net zo eenzaam, zo niet eenzamer. Het is een leuke afleiding, dat wel. Super dat al deze activiteiten er zijn natuurlijk, dat wel, het lost je eenzaamheid echter niet op. Bovendien maakt het je afhankelijk van anderen die iets voor jou organiseren.
Ook richt alle aandacht zich daarbij in het bijzonder op de groep 75 jaar en ouder. Naar de rest van de bevolking wordt (nog) niet of nauwelijks omgekeken. Eenzaamheid komt echter voor onder alle bevolkingsgroepen en leeftijden!

Wat helpt er dan beter?
Bij een signaal van honger en dorst, weet iedereen wat zich te doen staat. Eten en drinken. Ook bij eenzaamheid geeft je lijf je een signaal. Je voelt je rot, alleen, leeg of hoe je het dan ook zelf omschrijft. Maar wat doe je aan eenzaamheid? Langdurige eenzaamheid is een complex probleem. Dat vraagt wel een hele andere aanpak dan ‘meer onder de mensen komen’ of ‘lid te worden van een club’. Het is goed om eerst meer over eenzaamheid zelf te weten te komen. Bijvoorbeeld wat eenzaamheid is en wat langdurige eenzaamheid nu precies met je doet. Klopt het, is het eenzaamheid waar je last van hebt? Alleen jij zelf kan het voelen, weten en (h)erkennen.
Daarna is het aan jou er iets aan te willen veranderen, waardoor je leven weer minder eenzaam en leuker wordt. Verder moet je daar wel de fysieke en mentale mogelijkheden voor hebben. En er is vaak veel meer mogelijk dan je denkt, ook als je beperkingen hebt! Ten slotte moet je de bereidheid hebben om er zélf mee aan de slag te gaan. Als het je niet lukt eruit te komen, hoef je dat niet alleen te doen. Goede professionele hulp is gebaseerd op kennis van zaken en helpt bij het aanpakken van eenzaamheid. Deze vorm van hulp is gebaseerd op het leren zélf je eenzaamheid aan te pakken, waar nodig met steun en altijd gericht op zoveel mogelijk zelfstandigheid.

Wat betekent dat nu concreet?
Om maar in de deur in huis te vallen: Het lukt alleen als jij zélf het mogelijk maakt om het te laten gebeuren. Jij bent zélf de oplossing, de hoofdrolspeler! Eenzaamheid kan iemand anders nooit voor jou oplossen. Een ander kan je troosten, je afleiding bieden, maar om het op te lossen moet je echt zélf aan de bak! Dat is misschien lastig, maar niet onmogelijk! Om van wens naar daad te gaan is wel moed nodig. Met inzicht alleen ben je er niet. Veranderen is handelen, is zelf willen én dan ook nog doen. Vaak heb je meer veerkracht dan je denkt. Geloof in jezelf!

Je hebt dus twee keuzes: zélf aan de slag en eenzaamheid aanpakken, of afhankelijk zijn en blijven van de gunsten en aandacht van anderen.

Wat kies je?

Wat doet langdurige eenzaamheid met je?

Buiten het feit dat je ellendig voelt, blijkt uit onderzoek dat langdurige last van eenzaamheid bijzonder slecht is voor je gezondheid. Eenzaamheid verzwakt je afweersysteem, je bloeddruk is verhoogd, je bent vatbaarder voor ziektes en geneest minder snel. Chronische eenzaamheid gaat samen met verhoogde cortisolwaarden, je bent dus in een constante staat van stress. Het kan zo gewoon voor je zijn, dat je die stress niet zo ervaart. Je ervaart echter wel de gevolgen. Vaak uiten die zich in lichamelijke klachten. Als je daarmee worstelt, denk je misschien niet direct: “Help mij van mijn eenzaamheid af”. Je denkt misschien eerder aan burn-out of depressie. De onderliggende problemen van eenzaamheid blijven dan buiten beeld (bron: Jeannette Rijks)

Hoe komt het toch dat iemand die langdurig eenzaam is er zelf geen oplossing voor vindt?
Uit wetenschappelijk onderzoek is duidelijk geworden dat langdurige eenzaamheid een hersenverandering veroorzaakt. Je gaat voortdurend in de ‘alert-stand’ ten opzichte van mensen waar je contact mee hebt. Je wordt wantrouwend, achterdochtig, cynisch etc.
De mogelijkheid om in te schatten wat anderen van je denken en willen is aangetast. Je kunt niet goed meer beoordelen. Iedereen is een potentieel gevaar. Deze negatieve opvattingen van sociale signalen maken gebruik van het reptielenbrein (limbisch systeem).

Waarom heeft langdurige eenzaamheid zoveel invloed op je leven?
Eenzaamheid belemmert je in drie belangrijke opzichten:
• Sociaal functioneren (inschatten van je eigen gedrag en dat van anderen)
• Denken (cognitief en creatief denken)
• Gebrek aan beloning in het gezelschap van anderen

Sociaal functioneren
Je hebt geen plezier meer in het leven. Eenzaamheid geeft permanente stress, het ondermijnt het afweersysteem. Het cortisolniveau is constant hoger (aanmaak insuline). Dat hoort te wisselen in grote lijnen. Het duurt daardoor langer om te genezen van een griepje, hartinfarct etc. Het vreet energie. Je haakt sneller af in het maken van contacten. Je neiging om terug te trekken wordt veel groter en je gaat geen nieuwe contacten meer aan. Je wordt argwanend. Dat wordt een nieuw patroon.

Denken
Er ontstaat een gevoel van onbehagen als er geen balans is tussen kennis-, gevoels- en gedragselementen. Om zelf uit je eenzaamheid te kunnen komen, moet je nieuwe manieren vinden om je leven te leven. Als je constant probeert je probleem op dezelfde manier op te lossen zoals je dat altijd al deed en het dan niet lukt, geef je de moed al gauw op als het niet werkt. Je creativiteit laat je in de steek. Je vermogen om positief te denken, je gedrag aan te passen, op een andere manier waar te nemen, levert problemen op in je dagelijkse leven. Het heeft een negatieve invloed op het nemen van eigen initiatieven en op je inzicht in je eigen situatie. Je wordt afhankelijk van wat anderen voor je bedenken en/of doen.

Gebrek aan beloning in het gezelschap van anderen
Langdurige eenzaamheid hangt samen met verminderde oxytocine afgifte. Oxytocine is een (knuffel)hormoon.
Dit hormoon geeft ontspanning en een gevoel van geluk. Het lijkt een belangrijke rol te spelen bij het verbinden van sociale contacten met gevoelens van plezier. Het speelt een centrale rol bij moederbinding, vriendschappen en romantische interacties, evenals bij seksualiteit (bron: Wikipedia).

Iedereen heeft aanraking en knuffels nodig. Aanraking levert je echter geen plezier (meer) op als je je langdurig eenzaam voelt. De behoefte aan aanraking, aandacht en acceptatie is immens, maar je vindt het -zeker van een wildvreemde- griezelig en bedreigend.

Wie of wat kan er wat aan je eenzaamheid doen?
Er is een verschil tussen problemen en beperkingen. Een beperking is niet op te lossen. Feiten zijn niet te veranderen. Deze moet je opnemen in je leven, er mee leren leven. Wat gebeurd is, is gebeurd. Een probleem en/of de beleving van de feiten is wel op te lossen. Het uitgangspunt is nu. Je speelt zelf de hoofdrol in de oplossing van je eenzaamheid. Daarover in mijn volgende blog meer.